top of page
  • Yazarın fotoğrafıBetül Doğan

2023'te Ekonomik Özgürlüğün Durumu


Ekonomik özgürlük kavramı, bireylerin ve işletmelerin ekonomik kararlar alma özgürlüğüne ne ölçüde sahip olduklarını değerlendirmek için hayati bir çerçeve görevi görür. Ekonomik özgürlüğün düşük olduğu ülkelerde, hükümetler özgürlükler üzerinde baskı ve kısıtlamalar uygulayarak bireyler ve işletmeler için seçenekleri kısıtlar ve bu da sonuçta refahı azaltabilir.


Yukarıdaki harita, Heritage Vakfı'nın yıllık Ekonomik Özgürlük Endeksi'ni kullanarak, mülkiyet hakları, vergi yükleri, çalışma özgürlüğü gibi faktörlere bakarak 0-100 ölçeğinde dünya çapındaki her ülkedeki ekonomik özgürlük seviyesini göstermektedir.


Sıralama 80+ puanları özgür ekonomiler, 70-79.9 puanları çoğunlukla özgür, 60-69.9 puanları orta derecede özgür, 50-59.9 puanları çoğunlukla özgür olmayan ve 0-49.9 puanları ise baskı altında olarak kategorize etmektedir.


Ekonomik Özgürlüğün Ölçülmesi

Bu sıralama, ekonomik özgürlüğü ölçmek için her biri hem niteliksel hem de niceliksel üç temel göstergeye sahip dört geniş kategori kullanmaktadır.


Hukukun üstünlüğü: mülkiyet hakları, yargının etkinliği, hükümetin dürüstlüğü

Devletin büyüklüğü: vergi yükleri, mali sağlık, devlet harcamaları

Düzenleyici etkinlik: işgücü özgürlüğü, parasal özgürlük, iş özgürlüğü

Açık piyasalar: finansal özgürlük, ticaret özgürlüğü, yatırım özgürlüğü


12 gösterge eşit olarak ağırlıklandırılır ve 0-100 arasında puanlanır. Daha sonra 12 göstergenin ortalaması alınarak genel puan belirlenir.


Dünyada sadece dört ülke 80 ve üzeri puana sahiptir: İrlanda, Singapur, İsviçre ve Tayvan. Bu ülkeler ekonomik açıdan tamamen özgür olarak sınıflandırılmaktadır.


Şimdi olaylara daha bölgesel bir perspektiften bakalım.


Avrupa

Bölgesel bir perspektiften bakıldığında, Avrupa ekonomik özgürlük açısından en güçlü ülkeler arasında yer almaktadır.


Almanya, Avrupa içinde bir güç merkezi olmasına rağmen 73,7 puanla kıtada 10. sırada yer almaktadır. Almanya'nın en zayıf olduğu kategorilerden biri hükümet harcamalarıdır (28.3/100). Son üç yılda hükümet harcamaları GSYH'nin ortalama %49'u düzeyinde gerçekleşmiştir.


İrlanda, özellikle mülkiyet hakları ve yargının etkinliği gibi kategorilerde yüksek puanlar alarak dünya genelinde üçüncü sırada yer almaktadır. Ülkede ayrıca bir kuruluşun ne kadar varlığa sahip olması gerektiğini belirleyen bir bankacılık düzenlemesi ve şirketler hukuku meselesi olan asgari sermaye şartı da bulunmuyor; bu da işletmelerin Emerald Isle'da mağaza açmasını cazip hale getiriyor.


Afrika

Afrika şu anda dünyanın en az ekonomik özgürlüğe sahip kıtasıdır, ancak aynı zamanda ekonomik büyüme potansiyeli en yüksek bölgesidir. Artan nüfus ve dolayısıyla işgücü, gelecekteki yenilikler için umut verici. Aslında, Afrika'da yüzyılın sonuna kadar 2,5 milyar kişilik bir nüfus artışı olacağı tahmin edilmektedir.


Afrika'da en düşük puanı alan ülke, iç çatışmalar nedeniyle daha da zor durumda olan Sudan'dır. Tarihsel olarak ekonomik kalkınma, yaygın yolsuzluk ve kurumsal kapasite eksikliği nedeniyle kısıtlanmıştır.


Buna karşılık Botsvana, Afrika kıtasında en yüksek puanı alarak (64.9) Fransa ve İtalya gibi ülkelerden daha yüksek bir sıralamada yer almıştır.


Amerika

Amerika Birleşik Devletleri, 70.6 puanla Amerika kıtasında bölgesel olarak 3'üncü, genel olarak 25'inci sırada yer almaktadır. Rapor, ABD'nin sadece "çoğunlukla özgür" olarak sınıflandırılmasını enflasyon, artan devlet borcu ve kontrolsüz açık harcamaları gibi sorunlara bağlamaktadır. Kamu borcu şu anda GSYH'nin %128'inden fazlasına denk gelmektedir.


Güney Amerika'da Şili, ABD, Birleşik Krallık ve Japonya gibi diğer birçok ekonomik güç merkezinin üzerinde yer alarak zirveye çıkıyor. Ancak 2021'de yeni bir Anayasa Meclisi'nin seçilmesi, ekonomiye çok daha sosyalist bir yaklaşımı desteklediği için mevcut ekonomik durumu riske atabilir.


Doğu Asya ve Okyanusya

Çin'in puanı Doğu Asya ve Okyanusya'daki en düşük puanlardan biridir ve dünyada 154. sırada yer alarak baskı altındaki bir ekonomi olarak sınıflandırılmıştır. İktidardaki Çin Komünist Partisi rutin olarak ekonomik faaliyetler üzerinde doğrudan kontrol uygulamaktadır. Çin'in yabancı yatırımlara karşı korumacı tutumu ve diğer ülkeler tarafından uygulanan çok sayıda ticaret tarifesi de burada etkili olmaktadır.


Kamu borcunun GSYH'nin yaklaşık %84'üne denk geldiği Hindistan'da mali sağlık en kötü puan alan kategoridir. Buna ek olarak, ekonominin büyük bir kısmı kayıt dışıdır; insanların büyük bir kısmı vergi fişleri, kayıtlı gelirleri veya kendilerini koruyan resmi sözleşmeleri olmayan işlerde çalışmakta ve bu da çalışma özgürlüklerini zorlamaktadır.


OrtaDoğu ve Orta Asya


Birleşik Arap Emirlikleri'nin Orta Doğu'daki en yüksek puana sahip olması şaşırtıcı olmayabilir. BAE, girişimciliği ve doğrudan yabancı yatırımı teşvik etmek için vergi muafiyetleri, gümrüksüz bölgeler, kolaylaştırılmış iş kayıt süreçleri ve esnek düzenleyici çerçeveler gibi çeşitli önlemler ve girişimler uygulamıştır. Ayrıca, ülkedeki en yüksek bireysel ve kurumsal vergi oranları %0'dır.


Türkiye'nin en düşük puan aldığı kategori yargının etkinliği ve hukukun üstünlüğü ile ilgilidir. Yirmi yıldır iktidarda olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan kısa süre önce yapılan seçimleri kazanarak Türk siyaseti üzerindeki otoritesini bir kez daha pekiştirmiştir. Bu durum, Türkiye'nin ekonomik özgürlük puanının kısa ve orta vadede toparlanmasını pek olası kılmamaktadır.



Makalenin orijinal hali için tıklayın.



5 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör

Comentários


bottom of page